Dünyanın en eski yerleşim yerlerinden biri olan Çatalhöyük, arkeoloji dünyası için sadece bir kazı alanı değil, insanlık tarihinin seyrini değiştiren devasa bir “ilkler” müzesidir. Konya’nın Çumra ilçesinde yer alan bu kadim kent, 2012 yılından beri UNESCO Dünya Miras Listesi‘nde yer almaktadır.

İşte Çatalhöyük’ü özel kılan temel noktalar:

Arkeolojik ve Tarihsel Önem

Yerleşik Hayatın Şafağı: M.Ö. 7400 yıllarına kadar uzanan geçmişiyle, insanoğlunun avcı-toplayıcılıktan yerleşik tarım toplumuna geçişinin en net gözlemlendiği yerdir.

Eşsiz Şehir Planlaması: Çatalhöyük’te sokak yoktur. Evler birbirine bitişik inşa edilmiştir ve girişler damlardandır (çatılardan). Bu, savunma odaklı veya toplumsal dayanışmayı simgeleyen oldukça ilginç bir mimari tercihtir.

Sosyal Eşitlik: Yapılan araştırmalar, evlerin boyutları ve içindeki eşyalar arasında büyük farklar olmadığını göstermiştir. Bu da burada sınıf ayrımının olmadığı, “eşitlikçi” bir toplum yapısının hüküm sürdüğüne dair güçlü bir kanıttır.

 Sanat ve İnanç Dünyası

Duvar Resimleri: Evlerin iç duvarlarında bulunan av sahneleri, geometrik desenler ve leopar figürleri, tarihin bilinen en eski duvar resimleri arasındadır.

Ana Tanrıça Kültü: Meşhur “Oturan Kadın” heykelciği burada bulunmuştur. Bu heykelcik, bereketin ve doğurganlığın sembolü olarak o dönemdeki inanç sisteminin merkezinde kadının olduğunu göstermektedir.

Ölü Gömme Adetleri: Çatalhöyük sakinleri, ölülerini evlerinin tabanındaki platformların altına gömerlerdi. Bu, atalarıyla bağlarını koparmadıklarını simgeleyen spiritüel bir yaklaşımdır.

 Ziyaretçi Deneyimi

Kazı Alanları: Ziyaretçiler, Kuzey ve Güney koruganları sayesinde orijinal kazı alanlarını ve kerpiç ev kalıntılarını yerinde görebilirler.

Deneysel Evler: Giriş kısmında, kentin orijinal mimarisine uygun olarak inşa edilmiş “replika evler” bulunur. Bu evlerin içine girerek binlerce yıl önceki yaşam atmosferini bizzat deneyimleyebilirsiniz.

Kısa Bir Değerlendirme

Çatalhöyük, Efes veya Hierapolis gibi devasa sütunlara sahip görkemli bir antik kent bekleyenleri şaşırtabilir; çünkü burası bir “Neolitik kerpiç kenttir.” Ancak insanlık tarihinin köklerini, sosyal yaşamın başlangıcını ve sanatın ilk adımlarını anlamak isteyen her gezginin mutlaka görmesi gereken, derinliği çok yüksek bir duraktır.

Konya gezinizi planlıyorsanız, Çatalhöyük’e gitmeden önce şehir merkezindeki Konya Arkeoloji Müzesi‘ni ziyaret ederek buradan çıkarılan orijinal eserleri (heykelcikler, mühürler, takılar) görmenizi kesinlikle öneririm.

İnsan oğlunun yapıp kullandığı ilk orak.